SULFONAMIDI I TRIMETOPRIM

Bilo kako bilo, ali sulfonamidi su uistinu povjest. Danas se u registru lijekova nalaze samo par sulfonamida koja su u uporabi, kao što su sulfometoksazol (samo u kombinaciji sa trimetoprimom), sulfafurazol, itd. Sve ostalo je opsoletno (van upotrebe)! Oni su dosta toksični i zamjenjeni su netoksičnijim antibioticima. Ipak, svojedobno uvođenje sulfonamida dramatično je smanjilo smrtnost od infektivnih bolesti.
Sulfonamidi su derivati sulfanilne kiseline ili benzensulfonske kiseline. Prvi put ih je sintetizirao Gelmo 1908. godine. Već 1948 bilo je poznato 1000 sulfonamida, a 1968. 10 000!

Djelovanje sulfonamida
Molekule sulfonamida su vrlo slične molekuli PABA-i. PABA ili para-aminobenzojeva kiselina sastavni je dio folne kiseline koja je faktor rasta mikroorganizama (de facto je bakterijski vitamin). Zbog velike sličnosti sufonamidi se mogu ubaciti na enzimsko mjesto PABA-e i nastaju defektni spojevi koji ne vode folnoj kiselini. Time bakterije ostaju bez folne kiseline. Ali, nažalost, bakterije su brzo doskočile ovom problemu razvijajući alternativne enzime i alternativne putove sinteze folne kiseline.
Terapija sulfonamidima započinje velikim dozama (udarna terapija), a kasnije dolaze manje doze tzv "doze podražavanja". Nuzdjelovanja se mogu javiti u vidu probavnih smetnji, glavobolja, a ponekad i alergijskim reakcijama. Kod slabije topljivih sulfonamida može doći do oštećenja bubrega.


Registar lijekova u RH, 2006

J01E      Sulfonamidi i trimetoprim
J01EE    Kombinacije sulfonamida i trimetoprima
              sulfometoksazol + trimetoprim - Sinersul, Sulotrim

Kotrimoksazol
Kotrimoksazol je kombinacija bakteriostatskog antiinfektivnog lijeka sulfometoksazola (sulfonamidski kemoterapeutik) i trimetoprima (derivat diaminpirimidina). Svaka komponenta zasebno djeluje bakteriostatski, dok zajedno djeluju sinergistično (1+1=3), tj. baktericidno, često i na mikroorganizme koji su rezistentni na jednu ili na svaku od komponenti zasebno. Sinergistično antibakterijsko djelovanje komponente kotrimoksazola ostvaruju blokiranjem dvije različite faze u biosintezi tetrahidrofolne kiseline u mikroorganizmima. Sulfametoksazol inhibira ugrađivanje paraaminobenzojeve (PABA) u dihidrofolnu kiselinu (neposredni prekursor folne kiseline), a trimetoprim pretvorbu dihidrofolne kiseline u funkcionalni i aktivni oblik, tetrahidrofolnu kiselinu, kofaktora u sintezi bakterijskih nukleinskih kiselina, zbog čega se inhibira sinteza bakterijskih bjelančevina.
Kotrimoksazol se koristi za liječenje slijedećih infekcija:
Infekcije mokraćnog sustava: upale bubrega, mokraćnog mjehura, mokraćne cijevi i prostate.
Infekcije dišnih puteva:upale srednjeg uha, sinusa, bronha (uključujući akutnu egzacerbaciju kroničnog bronhitisa) i upale pluća (uključujući liječenje i profilaksu upale pluća uzrokovane s Pneumocystis carinii (u osoba zaraženih HIV virusom i u ostalih bolesnika s ozbiljnim oštećenjem imunološkog sustava)).
Infekcije probavnog sustava: bakterijska dizenterija, tifus, paratifus, upala želuca i crijeva uzrokovana salmonelama, kolera i putnički proljev.
Infekcije spolnih organa.
Registrirani u RH za 2006: Sulotrim (BELUPO), Sinersul (PLIVA)