PENICILINI

Penicilini su antibiotici koji se dobivaju iz filtrata kulture plijesni Penicillium notatum i Penicillium chrysogenum. Kemijska osnova svih penicilina jest 6-aminopenicilanska kiselina. Mijenjanjem supstituenta na aminoskupini dobivamo sve ostale peniciline.
Penicilin je slaba organska kiselina, netopljiva u vodi. Ali njegova natrijeva sol jest topljiva u vodi.
Penicilini se proizvode mikrobiološkim putem. U velikim reaktorima se uzgaja kultura plijesni na kukuruznoj krupici kao podlozi. Nakon toga se ekstrahira penicilin i tako dobiveni ekstrakt tretira amidazom koja odcijepljuje 6-aminopenicilansku kiselinu. Ta kiselina se zatim ekstrahira i koristi u daljnjem postupcima sinteze pri čemu se na aminoskupinu vežu razni supstituenti koji mijenjaju/poboljšavaju farmakokinetska i farmakodinamska svojstva penicilina.
Mehanizam djelovanja penicilina zasniva se na inhibiciji sinteze stanične stijenke bakterija.
Natrijeve ili kalijeve soli penicilina su dobro topljive u vodi, dok organske soli penicilina nisu topljive u vodi a primjenjuju se kao intramuskularni depo-preparati koji postupno otpuštaju aktivni penicilin. Korist depo-preparata je taj što se preparat rijeđe primjenjuje, a i ulaz penicilina u krvotok ujednačen je. Često se kombinira depo-pripravak s natrijevom soli penicilina čime se dobivaju pripravci koji imaju brzi nastup ali i dugotrajno djelovanje. Takve pripravke nazivamo bipenicilini.
Penicilini su jako nestabilni u vodenoj otopini jer se hidroliziraju. Stoga se svi pripravci koji se moraju primjeniti u obliku injekcije ili sirupa pripravljaju u suhom praškastom obliku koji sadržava sve potrebne komponente osim vode. Voda se dodaje neposredno prije primjene u bolnici ili ljekarni.

Peniciline dijelimo na:
penicilini s klasičnim užim spektrom djelovanja: penicilin G, penicilin V
penicilini s proširenim spektrom djelovanja:
aminopenicilini: ampicilin, amoksicilin
penicilini s djelovanjem na pseudomonas: piperacilin, tikarcilin, karbencilin
penicilini otporni na penicilinazu: kloksacilin, dikloksacilin, oksacilin itd.
Neki sojevi bakterija postaju rezistentni na peniciline na način da stekni/razviju enzim penicilinazu koja izvana oblaže staničnu stijeku, razgrađuje peniciline i tako sprječavaju djelovanje penicilina. Unatoč penicilinazi penicilini su još uvijek jedna od najvažnijih skupina antibiotika, snažne učinkovitosti i vrlo male otrovnosti.

Registar lijekova u RH, 2006:

J01C      Beta-laktamski antibiotici, penicilini
J01CA    Penicilini širokog spektra
              ampicilin - Penbritin
              amoksicilin - Almacin, Amoksicilin, Amoxil
J01CE    Penicilini osjetljivi na beta-laktamaze
              benzilpenicilin - Crystacillin
              benzatin-fenoksimetilpenicilin - Ospen, Silapen
              benzilpenicilin + prokain-benzilpenicilin - Plivacilin
J01CF     Penicilini rezistentni na beta-laktamaze
              kloksacilin - Orbenin
J01CR    Kombinacije penicilina (uključujući inhibitore beta-laktamaze)
              amoksicilin + klavulanska kiselina - Amoksiklav, Augumentin, Klavax bid, Klavocin, Klavocin bid
              piperacilin + tazobaktam - Tazocin

Penicilin G
Penicilin G ili benzilpenicilin jest prirodni penicilin i jedan je od prvih penicilina koji se primjenjivao. Njegovu natrijevu sol nazivamo kristalinični penicilin. Iako nema široki spektar i vrlo je osjetljiv na beta laktamazu, na osjetljive mikroorganizme djeluje bolje nego bilo koji drugi antibiotik, te predstavlja lijek izbora za sve infekcije uzrokovane sa Streptococcus pyogenes skupine A i Streptococcus pneumoniae. Zbog razgradnje u probavnom sustavu može se primjenjivati samo parenteralno i to najčešće intramuskularno. Aktivan je prema brojnim G+ i G- bakterijama ali na neke spirohete i aktinomicete.
Registrirani u RH za 2006: Crystacillin (PLIVA)



Penicilin V
Penicilin V, generičkim imenom fenoksimetilpenicilin, klasični je penicilin za peroralnu primjenu. Za razliku od penicilina G otporan je na želučanu kiselinu stoga se primjenjuje oralno. Sprječava sintezu stanične stijenke bakterija, učinak mu je baktericidan. Antimikrobni spektar fenoksimetilpenicilina odgovara spektru parenteralnoga benzilpenicilina. Primjenjuje se kod liječenja lakših infekcija (angina, šarlah, reumatska groznica, erizipel) Najčešće dolazi u obliku organske soli - benzatin-fenoksimetilpenicilina.
Registrirani u RH za 2006: Silapen (BELUPO), Ospen (KRKA)

Ampicilin
Ampicilin predstavlja iznimno važnu skupinu penicilina je dobro djeluje protiv enterobakterija te na brojne druge vrste na koje ne djeluju obični penicilini. Nastao je sasvim slučajno, na način da se tijekom uzgoja u petrijevoj zdjelici dodala aminobenzilna kiselina. Plijesni su je ugradili u penicilin i nastao je novi antibiotik ampicilin. Danas se ampicilin proizvodi kopulacijom čiste 6-aminopenicilanske kiseline i aminobenzilne kiseline. Važno je istaći da se ampicilin sve manje koristi jer se jako sporo i slabo resorbira iz probavnog sustava te su učestale nuspojave poput proljeva.
Koristi se kod infekcija gornjeg respiratornog trakta, urinarnog trakta, kod bakterijskog meningitisa, infekcija salmonelom i dr.
Registrirani u RH za 2006:Penbritin (PLIVA)

Amoksicilin
Amoksicilin je modificirana verzija ampicilina dodatkom jedne hidroksilne skupine na benzensku jezgru supstituenta. Time je dobiven iznimno učinkovit penicilinski antibiotik za oralnu primjenu. Koristi se kod istih infekcija kao i ampicilin, a za razliku od ampicilina daleko brže se resorbira iz probavnog sustava i nema nezgodnih nuspojava kao ampicilin. Karakteristično je da se koristi kod trojne terapije za eradikaciju Helicobacter pylori uz želuca (ta bakterija uzrokuje peptički ulkus).
Registrirani u RH za 2006: Amoksicilin (BELUPO), Amoxil (PLIVA) Almacin (ALKALOID)

Amoksicilin + klavulanska kiselina
S obzirom da ampicilin i amoksicilin imaju jako širok spektar djelovanja i dobru učinkovitost, otpornost nekih sojeva na te antibiotike (posjedovanje penicilinaze) postao je veliki problem. Riješenje je došlo kombiniranjem amoksicilina i klavulanske kiseline. Klavulanska kiselina samostalno gledajući jest slabi antibiotik loše učinkovitosti, ali ima neobično svojstvo da se veže za aktivno mjesto na penicilinazi i onesposobljuje je. Bakterije koje posjedujući penicilinazu imaju otpornost na amoksicilin primjenom klavulanske kiselina uz amoksicilin postaju osjetljive na amoksicilin. Time je rezistencija bakterija uspješno nadmudrena.
Registrirani u RH za 2006: Klavax bid (FARMAL), Klavocin bid (PLIVA), Augmentin (GLAXOSMITHKLINE), Amoksiklav (LEK)

Kloksacilin
Zbog posebne građe postaničnog lanca kloksacilin nije supstrat za penicilinazu i stoga je djelotvoran i protiv brojnih bakterija na koje ostali penicilini ne mogu djelovati. Može se davati peroralno. Koristi se isključivo za liječenje infekcija rezistentnim stafilokokama.
Registrirani u RH za 2006: Orbenin (PLIVA)